وقتی زوجها متعهد میشوند که روی رابطهشان کار کنند و تمرکز خود را بر بهبود و اصلاح آن بگذارند، هدف بعدی این است که بهجای دشمنی، با هم متحد و دوست شوند. نمیتوان دست دو نفر را که به شدت از هم عصبانی هستند گرفت و آنها را به مسیر رشد معنوی و روانشناختی هدایت کرد. برای ایجاد دوستی و محیط امن، تمرینهایی از این قبیل وجود دارد که بیشتر دربارهی آنها صحبت میکنیم:
- رفتارهای صمیمانه؛
- سورپرایز کردن؛
- انجام فعالیتهای مفرح و مشترک؛
رفتارهای صمیمانه
در جلسات ابتدایی زوجدرمانی، تمرینی به زوجها معرفی میشود که در آن زوجها با انجام رفتارهای مثبت و محبتآمیز، بیشتر احساس دوست داشته شدن و امنیت میکنند. مراحل انجام تمرین بدین شرح است که ابتدا از شما خواسته میشود سه فهرست آماده کنید:
- فهرست رفتارهای دوستداشتنی و لذتبخشی که همسرتان در حال حاضر انجام میدهد (رفتار کنونی).
- فهرست رفتارهای دوستداشتنی و لذتبخشی که همسرتان در ابتدای رابطهتان مرتکب میشد (رفتارهای گذشته).
- فهرست رفتارهایی که دوست دارید همسرتان انجام دهد و با انجام آن رفتارها احساس دوست داشته شدن و موردتوجه قرارگرفتن میکنید (رفتارهای آینده)؛ ولی به هر دلیلی یا به او نگفتهاید یا تاکنون انجام نشده است.
سپس، هرکدام از شما بهصورتِ جداگانه، آیتمهای سه فهرستی را که تهیه کردهاید در یک فهرست قرار دهید و این فهرست نهایی را با هم تعویض کنید. در ادامه روزی را برای شروع تمرین معین کنید و از آن زمان به بعد، روزی دو یا سه رفتار از فهرست همسر را که برایتان راحتتر است انتخاب کنید و انجام دهید. برای اینکه تمرین جلو برود رفتارهایی بنویسید که مثبت، معین، واضح، عینی، و قابل انجام شدن باشند. این تمرین بهتدریج احساس پیوند عاطفی بین شما را محکمتر میکند و باعث میشد در فرایند مشاوره، پیشرفت سریعتری داشته باشید. اگرچه این روش برای حل مشکلات ریشهای و تعارضهای عمیق بین همسران طراحی نشده، اما فضای رابطه را با احساس امنیت و خوشنودی پر میکند و زمینه را برای افزایش صمیمیت آماده میکند.
اهمیت تمرین «رفتارهای صمیمانه»
با تکرار روزانه رفتارهای مثبت و صمیمانه، مغز شما، همسرتان را بهعنوان «فردی مراقبت گر و مسئولیتپذیر» خواهد شناخت. تعاملات مثبت باعث میشود همسرتان در مغز شما عامل شادی و خوشبختی در نظر گرفته شود و نه عامل بدبختی و بیچارگی. همهی اینها راه را برای صمیمیت بیشتر باز میکند.
این تمرین همچنین به شما کمک میکند تا یک باورِ ناپخته و افسانهای را کنار بگذارید: این باور که در یک رابطهی ایدهآل، همسران باید ذهن همدیگر را بخوانند و بهصورتِ خودکار بدانند که همسرشان چه رفتارهایی را دوست دارد. این باور ریشه در مرحلهی عشق رمانتیک دارد؛ زمانی که شما فکر میکردید همسرتان اکثر خواستههای شما را بدون آنکه بگویید آنها را میداند و عملیشان میکند. اما وقتی وارد مرحله تعهد و کشمکش قدرت شوید و ببینید که او نمیتواند خواستههای ناگفته و پنهان شما را برآورده کند، تصور میکنید او عمداً خوشی و لذت را از شما دریغ میکند. این باعث میشود شما هم بهتدریج همسرتان را از لذتِ رفتارهای مثبت محروم کنید. روش «رفتارهای صمیمانه» از این دور باطل و آسیبزا جلوگیری میکند و شما را ملزم میکند بهجای اینکه منتظر باشید همسرتان با تلهپاتی از خواستههای شما مطلع شود درباره دوستداشتنیها و رفتارهای لذتبخش با هم حرف بزنید.
از دیگر دلایل اثربخشی و اهمیت این روش، ازبینرفتن ذهنیت معاملهگرایانه و سودانگارانه در زندگی مشترک است. در تمرین رفتارهای صمیمانه، شما باید بدون در نظر گرفتن رفتار همسرتان، روزانه تعداد مشخصی رفتارهای مثبت و صمیمانه را در یک برنامهی زمانی مشخص انجام دهید. در این روش، محبت بی چشم داشت جایگزین معامله میشود. متأسفانه در اکثر ازدواجها، خانواده بهصورتِ ادارهی بورس یا بازار اداره میشود. با این تفاوت که در چنین فضایی سکههای ردوبدل شده همان رفتارهای محبتآمیز هستند. بهنوعی زوجها از این رفتارها برای معامله استفاده میکنند. این مدل از «عشقورزی» با اهداف ناخودآگاه «مغز قدیم» ما جور درنمیآید. مغز قدیم ما انسانها پیوسته در تکاپوی دریافت محبت بیقیدوشرط است. اگر سعید به این امید به پونه در کارهای خانه کمک کند که پونه اجازه دهد او عصر با دوستانش بیرون برود، گیرندههای مغز پونه فعال میشود و اخطار میدهد: «مواظب باش! این کارش یه قیمتی دارهها! لازم نیست از این هدیه (یعنی کمککردن در کارهای خونه) لذت ببری، چون بعداً مجبوری یه جوری هزینَش رو بدی و جبران کنی.» پونه به طور ناخودآگاه رفتارهای صمیمانه سعید را رد میکند زیرا اینطور برداشت میکند که این رفتارها به نفع خودِ سعید طراحی شدهاند نه او. مغز پونه تنها عشق بدون قیدوشرط را میپذیرد، چیزی شبیه این: «توی کارهای خونه بهت کمک میکنم، چون میدونم خوشت میاد». به عبارتی، این رفتار سعید بهعنوان یک هدیه دریافت میشود.
اینکه دوست داریم چیزی به ما بدون قیدوشرط «هدیه» شود از کودکی سرچشمه میگیرد. وقتی کودک بودیم همه به ما محبت بیقیدوشرط ابراز میکردند. دستکم در چند ماه اول زندگی لازم نبود کارهایی را که برایمان انجام میدادند، مثل شیردادن، بغل کردن، لالایی خواندن، و خواباندن جبران کنیم؛ اما اکنون در بزرگسالی، هنوز بخشی از مغز ما در آن دوران کودکی قفل شده و همان نوع عشق و محبت را در روابط خویش مطالبه میکند. وقتی همسرمان، فارغ از اینکه رفتار ما با او چه باشد، بازخوردها و رفتارهای صمیمانه با ما داشته باشند، نیاز ما به عشق بیقیدوشرط برآورده میشود.
دلیل دیگر مفید بودن تمرین «رفتارهای صمیمانه» این است که به افراد کمک میکند متوجه شوند، آنچه آنها را خشنود میکند، حاصل تجارب و ساختار منحصربهفرد شخصیت آنهاست و میتواند با چیزهایی که همسرشان را خشنود میکند بسیار متفاوت باشد. این موضوع باعث میشود پی ببریم زوجها دو فرد مستقلی هستند که از رفتارهای متفاوتی خوششان میآید. بااینحال، گاهی زوجها به ترجیحات و علاقهمندیهای خود بیشتر توجه نشان میدهند تا نیازهای رابطه یا علاقهمندیهای همسرشان. برای مثال، به رفتار آرزو دقت کنید. او زحمات بسیار زیادی کشید تا به مناسبت تولد شوهرش او را غافلگیر کند. او تمام دوستان همسرش را به رستورانی معروف دعوت کرد و جشن مفصلی برای او گرفت. اما همسر آرزو، بهرام، بعد از پایان جشن به همسرش گفت: «هیچوقت دوست نداشتم روز تولدم رو شلوغ و پرسروصدا برگزار کنم. خودت هم این رو میدونی؛ مخصوصاً امسال. فقط میخواستم با تو و بچهها شب آرومی رو تو خونه سپری کنم. شاید یه کیک سادهی خونگی با چند تا هدیه. تو از مهمونیهای بزرگ و شلوغ خوشت میاد!»
آرزو، درحقیقت بر اساس قاعدهی «آنچه برای خود میپسندی برای دیگران هم بپسند» عمل کرده بود. او به طور ناخواسته، مهمانیای برای شوهرش ترتیب داده بود که باب میل و سلیقهی خودش بود، نه شوهرش. تمرین «رفتارهای صمیمانه» به زوجها آموزش میدهد که «با همسرت آنچنان رفتار کن که میخواهد تو با او رفتار کنی.»
دکتر علی قاسمیان
ایماگوتراپیست
