فروید در اواخر جنگ جهانی اول در نامه ای به فیستر نوشت :
« من در هیچ انسانِ متوسط ، « خوبی » زیادی ندیده ام. تجربه ی من نشان می دهد که بیشترشان اوباش اند. »
فروید همین معنا را در نامه ای به یکی از همکاران هلندی، بطور مشخص تر اینگونه بیان کرده است:
« روانکاوی بر پایه ی مطالعه ی خواب ها و سهو های روانی در مردم عادی و بر اساس عوارض روان نژندی، به این نتیجه رسیده است که انگیزه های ناشی از بدویت و توحش و شرارت آدمیزاد در هیچ کس یکسره رخت بر نبسته است و همچنان به حالت سرکوفته به هستی ادامه می دهد… و مترصد فرصت است که به فعالیت بیفتد.
روانکاوی همچنین به ما آموخته است که عقل ما ضعیف و قائم به غیر و بازیچه و آلت دست انگیزه ها و هیجان های ماست…
و اکنون نگاه کنید به آنچه در این زمان جنگ روی می دهد، به سنگدلی ها و ستمگری هایی که از متمدن ترین ملت ها صادر می شود، به داوری های مختلف این ملل درباره ی دروغ های خودشان ، به تبهکاری هایشان و به تبهکاری دشمنانشان، به از دست رفتن بصیرت و روشن بینی در همه و در همه جا. وقتی این امور را در نظر بگیرید، ناگزیر باید اذعان کنید که در هر دو ادعا، حق به جانب روانکاوی بوده است.»
بی گمان فروید اهل خوش خیالی نبود. آنقدر در ضمیر ناخودآگاه خودش و بیمارانش عمیق کاویده بود که نمی توانست به پیروی از شیوه ی مرسوم به استعداد آدمی برای نیکی و نیکوکاری دل ببندد. او بی آنکه خم به ابرو بیاورد، آگاه بود که:
« آدمیان موجوداتی نرمخو و مهربان نیستند… که فقط اگر هدف حمله قرار گرفتند از خود دفاع کنند…؛ مقدار هنگفتی پرخاشگری و تمایل به تجاوز در غرایزشان به ودیعه رفته است که باید به حساب گرفته شود. در نتیجه، همنوع خویش را کسی می دانند که نه تنها ممکن است از او یاری بخواهند یا لذت جنسی ببرند، بلکه ممکن است وسوسه شوند که با پرخاش به او حس تجاوزگری خویش را تسکین دهند و نیروی کار وی را بدون اجر و مزد استثمار کنند و بدون رضایتش وسیله ی اطفاء شهوت قرارش دهند و داراییش را بگیرند و به خواری و سرشکستگی اش بیندازند و به رنج و درد دچارش کنند و شکنجه اش دهند و به قتلش برسانند. » [ فروید / تمدن و ملالت های آن ]
این عبارات که چهار سال پیش از ظهور هیتلر نوشته شده ، نشان می دهد که کمتر چیزی ممکن بود در آینده اسباب تعجب فروید شود.
آگاهی و جامعه
نوشته ی هنری استیوارت هیوز
ترجمه ی عزت الله فولادوند
